تبلیغات
قلمرو پارسی - یعقوب لیث صفاری
یکشنبه 28 فروردین 1390

یعقوب لیث صفاری

   نوشته شده توسط: گارد جاویدان    نوع مطلب :مردان بزرگ ایران زمین ،

 

یعقوب (پسر ِ) لیث یکی از پادشاهان ایران از دودمان صفاری بود. یعقوب بن لیث مردی بود از قریه قرنین در سیستان افغانستان لیث پدر یعقوب در سیستان شغل رویگری داشت. او سه پسر داشت بنام‌های یعقوب و عمر و علی. هر سه پسران لیث حکومت کردند اما دوره حکومت آنان چندان نپایید. یعقوب نیز در اوایل مانند پدر رویگری می‌کرد و هرآنچه بدست می‌آورد به دوستانش ضیافت می‌کرد. چون به سن رشد رسید عده‌ای از عیّاران او را به سرداری خود برگزیدند.

در سال ۲۳۷ که طاهر بن عبدالله در خراسان حکومت می‌کرد مردی از اهل بُست به‌نام صالح بن نصر کنانی بر سیستان چیره شد و یعقوب به خدمت وی در آمد. طاهر که مردی با تدبیر بود صالح بن نصر را از سیستان براند و پس از وی درهم بن نصر (یا نضر) خروج کرد و سیستان را تصرف نمود و سپاهیان طاهر را از سیستان براند. درهم که نتوانست از عهده‌ای سپاهیان برآید یعقوب را سردار سپاه خویش تعین کرد. سپاهیان چون ضعف فرماندهی درهم را دیدند از فرماندهی یعقوب اسقبال نمودند.

پس از چندی والی خراسان با تدبیر درهم را اسیر کرد و به بغداد فرستاد، او مدتی در بغداد زندانی بود بعد آزاد گردید و به خدمت خلیفه در آمد. درین زمان است که کار یعقوب نیز بالا می‌گیرد او به دفع خوارج می‌رود. یعقوب چون مردی با تدبیر و عیار بود تمام یارانش از وی چنان فرمانبرداری می‌کردند که برون از تصور بود. یعقوب بعد ار ضبط سیستان رو به خراسان نهاد ولی چیزی نصیبش نشد. باز بار دیگر در سال ۲۵۳ رو به خراسان نهاد. این بار شهرهای هرات و پوشنگ را بگرفت و از آنجا رو به کرمان نهاد و گماشته حاکم شیراز در کرمان را بگرفت. پس از آن رو به شیراز نهاد با حاکم فارس جنگیده و آن را نیز بدست آورد. یعقوب بعد از واقعه چند نفر از طرفداران خود را با پیشکش‌های گرانبها نزد خلیفه بغداد فرستاد و خود را مطیع خلیفه اعلان کرد.

یعقوب در سال ۲۵۷ باز به فارس لشکر کشید و خلیفه المعتمد به وی پیغام داد که ما ملک فارس را به تو نداده‌ایم که تو به آنجا لشکر کشی کنی. المؤفق برادر خلیفه که صاحب اختیار مملکت بود پیامی نزد یعقوب فرستاد مبنی بر اینکه ولایت بلخ و تخارستان و سیستان مربوط به یعقوب است. یعقوب نیز بلخ را تصرف نموده متوجه کابل شد والی کابل را اسیر و شهر را تصرف نمود. پس از آن به هرات رفت و از آنجا به نیشاپور و محمد بن طاهر حاکم خراسان را با اتباعش اسیر و به سیستان فرستاد و از آنجا روانه طبرستان شد تا در آنجا با حسن بن زید علوی بجنگد. حسن درین جنگ شکست خورد فرار نمود و به سرزمین دیلمان رفت. یعقوب از ساری به آمل رفت و خراج یکساله را جمع کرد و روانه دیلمان شد، در راه در اثر بارش باران عده زیادی از سپاهیانش کشته شده و خود مدت چهل روز سرگردان می‌گشت. یعقوب پیامی نزد خلیفه فرستاد مبنی بر اینکه طبرستان را فتح کرده حسن را منزوی ساخته‌است به امید اینکه مورد نظر خلیفه واقع گردد. اما خلیفه حکمی را توسط حاجیان به خراسان فرستاد که چون وی از حکم ما تمرد کرد و به حکومت سیستان بسنده نکرد او را در همه جا لعن کنند.

پدر زبان پارسی بعد از اسلام در ایران

یعقوب لیث صفار نخستین کسی بود که زبان پارسی را ۲۰۰ سال پس از ورود اسلام به ایران، به عنوان زبان رسمی ایران اعلام کرد و پس از آن دیگر کسی حق نداشت در دربار او به زبانی غیر از پارسی سخن بگوید. دکتر محسن ابوالقاسمی در کتاب «تاریخ زبان فارسی» آورده‌است:«.... در سال ۲۵۴ هجری، یعقوب لیث صفار، دولت مستقل ایران را در شهر زرنج سیستان تاسیس کرد و زبان فارسی دری را زبان رسمی کرد که این رسمیت تا کنون ادامه دارد.» در منابع کهن نیز از این رویداد نام برده شده‌است. نویسنده «تاریخ سیستان» چنین روایت کرده‌است: یعقوب فرا رسید و بعضی از خوارج که مانده بودند ایشان را بکشت و مال‌های ایشان برگرفت. پس شعرا او را شعر گفتندی به تازی: قد اکرم الله اهل المصر و البلد بملک یعقوب ذی الافضال و العدد. چون این شعر برخواندند او عالم نبود، در نیافت، محمدبن و صیف حاضر بود و دبیر رسایل او بود و بدان روزگار نامه پارسی نبود، پس یعقوب گفت: «چیزی که من اندر نیابم چرا باید گفت؟» محمد وصیف پس شعر پارسی گفتن گرفت و اول شعر پارسی اندر عجم او گفت.» فارسی، یا فارسی دری یعنی رسمی، دنباله پارسی میانه زردشتی است. تا عهد یعقوب لیث، زبان رسمی ایران یا حکومت‌های ایران، زبان عربی بود. یعقوب در سال ۲۵۴ هجری قمری زبان پارسی را رسمی کرد و زبان رسمی ایرانی است. پس از یعقوب هم سامانیان و آل بویه این زبان را گسترش دادند و از نابودی آن جلوگیری کردند، دولت سامانی به رواج زبان فارسی علاقه مند بود و دولت غزنوی، فارسی را در هندوستان رایج کرد. زبان فارسی در دربار مغولی هند، زبان رسمی بود. رواج فارسی در هند سبب شد زبانی به وجود آید به نام اردو که زبان رسمی دولت پاکستان شد و به الفبایی که از الفبای فارسی گرفته شده، نوشته می‌شود. زبانی که در هند، آن را هندوستانی می‌نامند و به الفبایی که از الفبای سنسکریت گرفته شده، نوشته می‌شود، با اردو یک منشأ دارد. سلجوقیان زبان فارسی را در آسیای کوچک رایج کردند. در دولت عثمانی زبان فارسی رایج بود. برخی از سلاطین عثمانی چون محمد فاتح و سلیم اول به فارسی شعر سروده‌اند. اما تسلط استعمار بر کشورهای شرق سبب شد که از رواج فارسی کاسته شود.

کشمکش میان صفاریان و خلافت بغداد

محمد بن واصل تمیمی بر فارس چیره شده بود. المتعمد عباسی فارس را به موسی بن بغا داد، موسی نیز عبدالرحمان بن مفلح را به جنگ محمد بن واصل فرستاد، عبدالرحمان شکست خورد و اسیر شد. چون یعقوب در سیستان خبر بالا گرفتن کار ابن واصل را شنید طمع در ولایت فارس بست، در حالیکه محمد بن واصل در اهواز بود وی رو به فارس نهاد و فارس را تصرف کرد. در سال ۲۶۲ یعقوب از فارس رو به خوزستان نهاد. چون خبر به خلیفه المعتمد رسید فرمان حکومت خراسان، گرگان، طبرستان و ری و فارس را در حضور حاجیان به شمول شرطگی بغداد به وی داد. اما یعقوب راضی نشد و به خلیفه پیغام داد که به چیزی راضی نیست جز رسیدن به بغداد. خلیفه برادرش الموفق را به جنگ با یعقوب فرستاد، یعقوب درین جنگ شکست خورد و فرار کرد. بسیاری از اموال یعقوب بدست سپاهیان بغداد افتاد، و به نام غنیمت به بغداد برده شدند. المؤفق به علت بیماری به بغداد بازگشت و یعقوب نیز در گندی‌شاپور به قولنج مبتلا گشت. خلیفه رسولی را با منشور ولایت فارس و استمالت نزد یعقوب فرستاد. یعقوب قدری نان خشک و پیاز و شمشیر را پیش روی خود نهاد و به رسول گفت: «به خلیفه بگو که من مردی رویگر زاده‌ام و اکنون بیمارم و اگر بمیرم تو از من رها می‌شوی و من از تو، اگر ماندم این شمشیر میان ما داوری خواهد کرد، اگر من غالب شوم که به کام خود رسیده باشم و اگر مغلوب شوم این نان خشک و پیاز مرا بس است.»

یعقوب در سال ۲۶۵ در گندی شاپور در اثر قولنج در گذشت. یعقوب را مردی باخرد و استوار توصیف کرده‌اند. حسن بن زید علوی که یکی از دشمنانش بود او را نسبت استقامت و پایداریش سندان لقب داده بود.

آرامگاه یعقوب لیث صفاری

آرامگاه یعقوب لیث اکنون در ۱۲ کیلومتری جنوب شرقی دزفول در روستایی به نام اسلام‌آباد دزفول یا شاه‌آباد دزفول قرار دارد. قدمت آرامگاه یعقوب لیث صفاری، به دوره سلجوقی تا قاجار می‌رسد و در روستایی در ۱۰ کیلومتری دزفول (سمت راست جاده دزفول شوشتر) واقع شده‌است. بنا احتمالا آرامگاه شاه ابوالقاسم، سردار نامی ایران، یعقوب لیث صفاری، است که در شهر جندی شاپور وفات یافته‌است. آرامگاه با گنبد مضرس ساخته شده و با توجه به مرمت‌های مختلف، قدیمی‌ترین قسمت آن مربوط به دوره سلجوقی است.

...........................................................................

یعقوب لیث، بدون هیچ‌گونه دودلی، نخستین فرزند دلاور این سرزمین سترگ بود كه پس از فروپاشی دولت ساسانیان، به اندیشه‌‌ی برپایی دوباره‌ی دولت فراگیر ملی افتاد.
از این‌رو، وی می‌دانست كه برای رسیدن به برپایی دولت فراگیر ملی، نخست می‌بایست زبان پارسی را به عنوان یك زبان ادبی، دوباره زنده كرد و آن را در جایگاه یك زبان فراگیر ملی قرار داد.
زبان پارسی در اثر سلطه‌ی تازیان، از جایگاه یك زبان فاخر ادبی، به گودال زبان محاوره‌ی مردم كوچه و بازار، فرو افتاده بود. نوشتن و سرودن و گفتن به زبان عربی، مایه‌ی فخر و برتری شمرده می‌شد. از این‌رو صاحبان سخن و اندیشه، می‌كوشیدند تا نوشته‌ها و گفته‌های خود را به زبان عربی بیان دارند.
چنین بود كه در روزگاری كه زبان پارسی از جایگاه ادبی خود فرو افتاده بود و زبان عربی، شتابان، به‌ویژه در میان به اصطلاح فرهیختگان اجتماع جای افتاد و چنان‌كه گفته شد، برای بسیاری، سخن گفتن به تازی و شعر سرودن و كتاب نوشتن به عربی، مایه‌ی فخر و مباهات بود، كاوه‌ی دیگری، «منشور تاریكی» ضحاكان زمان را از هم درید و افسون «سیاه‌اندیشان» را باطل كرد. چنین بود كه: (1)

چون یعقوب، لشكریان محمدبن طاهر را شكست داد و از جنگ و فتح هرات بازگشت، شعرا او را شعر گرفتند به تازی:
قد اكرم الله اهل المصر و البلد
بملك یعقوب ذی الافضال و العدد
(خداوند گرامی‌داشت مردم این شهر را به پادشاهی یعقوب، خداوند دانایی و خواسته و سپاه)
چون این شعر برخواندند ... پس یعقوب گفت: چیزی كه من اندر نیابم. چرا باید گفت: محمد وصیف [دبیر رسایل یعقوب]، پس شعر پارسی گفتن گرفت و اول شعر پارسی در عجم او گفت و پیش از او كسی نگفته بود كه تا پارسیان بودند، سخن پیش ایشان به سرود بازگفتندی. بر طریق خسروانی و چون عجم بركنده شدند و عرب آمدند. شعر میان ایشان به تازی بود و همگان را علم و معرفت شعر تازی بود واندر عجم كس نیامد كه او را بزرگی آن بود پیش از یعقوب كه اندرو شعر گفتندی.
از این رو .... چون یعقوب، زنبیل و عمار خارجی را بكشت، هری [هرات] بگرفت و كرمان و فارس او را دادند، محمدبن وصیف این شعر بگفت:
ای امیری كه امیران جهان، خاصه و عام بنده و چاكر و مولای و سگ‌بند و غلام ....
بسام كورد از آن خوارج بود كه به صلح نزد یعقوب آمده بود [او] چون طریق پسر وصیف بدید ـ اندر شعر ـ شعرها گفتن گرفت و ادیب بود و حدیث عمار اندر شعری یاد كند...:
هر كه نبود او بدل متهم بر اثر دعوت نوكرد نعم...
مكه حرم كرد، عرب را خدای عهد تو را كرد حرم، در عجم
هر كه درآمد، همه باقی شدند باز فنا شد كه ندید این حرم

... باز محمد بن فحله هم سگزی [سكایی، سیستانی] بود. مردی فاضل بود و شاعر و نیز پارسی گفتن گرفت و این شعر را بگفت:
چو تو مراد حوا و آدم نكشت شیر نهادی به دل و بر منشت
معجز پیغمبر مكی، تویی به كنش و به گوش و به كنشت
سحر كند عمار، روز بزرگ گوید آنم كه یعقوب كشت
پس از آن، هر كسی طریق شعر گفتن برگرفتند اما ابتدا ایشان بودند و كس به زبان پارسی شعر یاد نكرده بود الا ابونواس. در میان شعر خویش سخن پارسی طنز را یاد كرده بود...

بدین‌سان، در آستانه‌ی زوال زبان پارسی، یعقوب لیث روی‌گر، عصر نوینی به روی این زبان گشود. زبان پارسی كه جایگاه ادبی خود را از دست داده بود و به زبان مردم كوچه و بازار بدل شده بود، به همت یعقوب، دوباره جان گرفت و درازای زمان به اوج رسید و آثاری به زبان پارسی خلق شد كه شگفتی جهانیان را برانگیخت.
از سوی دیگر، عیار سیستانی نیك می‌دانست كه برای برپایی دولت فراگیر ملی، نیاز به تاریخ است. از این‌رو، یعقوب نخستین كسی بود كه پس از فروپاشی دولت ساسانیان، دستور به گردآوری، تاریخ ایران، از گاه كهن تا پایان ساسانیان داد.
هرگاه به این كار بزرگ، در دریباچه‌ی شاه‌نامه‌ ی ‌بای‌سنقر میرزا اشاره نرفته بود، بدون تردید ما امروز از آن بی‌خبر بودیم و معلوم نبود كه عدم آگاهی بر وجود چنین شاه‌نامه‌ای تا كی به درازا می‌كشید و یا شاید ابدی می‌شد و هیچ اثر و ردپایی از آن به دست نمی‌آمد2)

اگرچه در نسخه‌ی شاه‌نامه‌ی بای‌سنقری، دستبردهای فراوان شده و در این دیباچه، سخن‌های بی‌پایه فراوان است و از همان پریشانی‌هایی بهره‌مند است كه تاریخ‌ها و تذكره‌های پیش از آن داشته‌اند ... [اما] در این دیباچه، از چگونگی گردآوری شاه‌نامه و تاریخ گذشته ایران و چگونگی گردآوری آن سخن به میان آمده و سخن را به این‌جا می‌كشاند...
در دریباچه‌ی شاه‌نامه‌ی بای‌سنقری آمده است: (3)
یعقوب لیث، به هندوستان فرستاد و آن نسخه بیاورد و بفرمود ابومنصور عبدالرزاق فرخ را كه معتمدالملك بود. تا آن‌چه دانشور دهقان به زبان پهلوی ذكر كرده بود، به پارسی نقل كند و از زمان خسروپرویز تا ختم كار یزدگرد شهریار، هرچه واقع شده بود، بدان كتاب الحاق گرداند.
پس ابومنصور عبدالرزاق وكیل پدر خود، مسعود بن منصور ال معمری را بفرمود تا نسخه را به اتفاق چهار تن دیگر، یكی تاج بن خراسانی از هری [هرات] و یزدان دادبن شاپور از سیستان و ماهوی بن خورشید از نیشابور و شادان بن برزین از طوس، تمام كنند و در تاریخ ستین و ماتین هجرت [260 قمری / 253 خورشیدی / 873 میلادی] این كتاب را درست كردند و در خراسان و عراق از آن نسخه‌ها گرفتند.

با انجام این كارها، یعقوب در پی آن برآمد تا فرجامین مانع را از برابر برپایی دولت فراگیر ملی بردارد. از این‌رو، بر آن شد تا حكومت بغداد را برافكند كه «مرگ» او را مجال نداد و این كار تا برآمدن صفویان، به عهده‌ی تعویق افتاد و در نتیجه سرزمین ایرانیان، به مدت 850 سال دارای دولت فراگیر ملی نبود.
آن‌چه كه امروزه به نام مقبره‌ی «دانیال نبی»، شناخته می‌شود، در حقیقت آرام‌گاه مرد بزرگ تاریخ ایران، یعقوب لیث صفاری است.
اگر كسی به عنوان دانیال نبی می‌بوده كه در وجود وی جای دودلی بسیار هست، می‌بایست در كمابیش 500 سال پیش از میلاد مسیح درگذشته باشد و در نتیجه، اگر دارای مقبره‌ای می‌بوده، می‌بایست مربوط به دوره‌ی هخامنشیان می‌بوده، در حالی كه ساختمانی كه به نام مقبره‌ی دانیال نبی از آن یاد می‌برند، بنایی است مربوط به دوران اسلامی.
البته همین‌گونه است، مقبره‌ی استرومردخای در همدان. اگر استرومردخای وجود خارجی داشته باشند، در آن صورت آن‌ها نیز می‌بایست كمابیش 500 سال پیش از میلاد مسیح، درگذشته باشند. در حالی كه بنای موجودر در همدان، بنایی است مربوط به سده‌ی هفتم هجری. در این صورت این پرسش مطرح می‌شود كه در این دوره‌ی كمابیش 1800 سال، این دو جنازه كجا بودند كه یك باره در سده‌ی هفتم هجری در همدان سر برمی‌آوردند؟ هم‌چنین است درباره دروغ‌پرودازی‌هایی كه هنوز درباره‌ی آرام‌گاه یعقوب لیث، در جریان است.
پس از یعقوب، برادرش عمرو، راه یعقوب را پی‌ می‌گیرد، اما از طریق دیگر او در پی آن بود كه نخست دولت فراگیر ملی بدون حساسیت بغدادنشینان و لعن و تكفیر و ... آنان، برپا دارد و آن‌گاه خلیقه را براندازد.
از این‌رو پس از آن‌كه فرمان امارات ماوراءالنهر (خوارزم و فرارود) را از خلیفه گرفت، به 3 امیر سر‌شناس آن سامان، یعنی امیران بلخ و كوزكان و نیز اسماعیل امیر بخارا، پیام فرستاد آنان را به اطاعت فراخواند و خواست تا از سوی وی هم‌چنان، فرمان‌روای قلمرو خود باشند. امیران بلخ و كوزكان، پذیرفتند، اما اسماعیل كه برپایه‌ی اسناد بسیار، با خلیفه‌ی بغداد در رابطه بود و گفته می‌شود به اشاره‌ی او، از این كار سر باز می‌زند. البته، خلیفه نیز می‌دانست كه عمرو در پی چیست. هرگاه «اسماعیل» به وعده‌های خلیفه فریفته نشده بود، عمرو لیث صفاری، دولت فراگیر ملی را برپا داشته بود.
در تاریخ بخارا آمده است كه چون فرستاده‌ی عمرو، نزد اسماعیل رسید و از: (4)
اطاعت نمودن امیر بلخ و امیر كوزكانیان خبر داد و گفت: تو بدین اطاعت نمودن، سزاوارتری و بزرگوارتری و قدر پادشاهی، تو بهتر دانی كه پادشاه زاده‌ای. امیر اسماعیل جواب داد كه خداوند تو، بدین نادانی است كه مرا با ایشان، یكی می‌كند و ایشان، مرا بنده‌اند و جواب من، به شمشیر تراست و میان من و او، جز حرب نیست و بازگرد و او را خبر ده، تا اسباب حرب ساز كند.

با توجه به این‌كه به ظاهر، اسماعیل از سوی خلیفه عزل شده بود، پرخاش‌گری او برابر عمرو كه از نظر وسعت قلمرو و فرمان‌روایی و جانشینی یعقوب كه با خلیقه نیز به پیكار برخاسته بود و ... بسیار تامل برانگیز است: (5)
همان‌گونه‌ كه دگر سامانیان از فرمان‌برداری طاهریان، سرپیچی می‌كردند، مورد مواخذه‌ی خلیفه قرار می‌گرفتند، حال نیز می‌باید به همان شكل عمل گردد [می‌گردید]. لذا جای تامل دارد كه چرا اسماعیل حتی فرمان خلیفه در عزل خویش را بیهوده انگاشته وحتی امارات از جانب صفار یارانیز شدیدا، مردود می‌شمارد.

اما عمرو نیز به مانند یعقوب از آرمان فراتری پیروی می‌كرد. از این‌رو، عمرو با وجود پاسخ تند و گستاخانه‌ی اسماعیل، نامه‌ی دیگری به وی نوشت و گروهی از نزدیكان خویش را برای بردن آن نامه، نزد اسماعیل گسیل داشت.
در این نامه آمده بود: (6)
هرچند، امیرالمومنین این ولایت را مرا داده ولیكن ترا با خود شریك كردم در ملك. باید كه مرا یار باشی و دل من خوش داری كه هیچ بدگویی میان ما راه نیابد و میان ما، دوستی و یگانگی بود و آن‌چه پیش از این گفته بودیم، از راه گستاخی بود، از سر آن گذشتیم. باید كه ولایت ماوراءالنهر را نگاه داری كه سرحد دشمن است و رعیت را بتیمار داری و ما آن ولایت را به تو ارزانی داشتیم و جز خوشنودی و آبادانی خان و مان تو نخواهیم ... ما [را] بر هیچ‌كس اعتماد نیست جز تو. باید كه تو نیز بر ما اعتماد كنی و با ما عهد كنی تا در میان ما دوستی استوار گردد.

اما اسماعیل كه از آرمان‌های والای عمرو بدور بود و تنها در پی فرمان‌روایی بر پهنه‌ای محدود بود و از سوی دیگر، در باطن از پشتیبانی خلیفه برخوردار بود، چون از فرستاده‌ی عمرو لیث خبردار شد: (7)
به لب جیحون [آمودریا] فرستاد و رها نكرد، تا از آب بگذرد و خبری كه آورده بودند، از ایشان نگرفتند و نیاوردند و آن را، به خواری بازگردانیدند.

بدین‌سان تلاش عمرولیث نیز به دنبال كوشش یعقوب برای بازسازی دولت فراگیر ملی نافرجام ماند.
چنان‌كه می‌دانیم كار به جنگ كشید و عمرو شكست خورد و خود نیز اسیر شد و اسماعیل وی را در غل و زنجیر به بغداد نزد خلیفه فرستاد و ...


پی‌نوشت‌ها
1ـ تاریخ سیستان ـ در 210-209
2ـ شاه‌نامه، آبشخور عارفان ـ در 36
3ـ دیباچه‌ی شاه‌نامه‌ی بای سنقری، چاپ 1350
4ـ تاریخ بخارا ـ در 120-119
5ـ ایران در زمان سامانیان ـ در 119
6ـ همان ـ در 120
7ـ همان ـ در 121-120
*پایگاه پژوهشی هخامنشیان


برچسب ها: یعقوب لیث صفاری ، سلسله صفاریان ،

buy cialis online without a prescription
جمعه 16 آذر 1397 07:21 ق.ظ

Nicely put, Appreciate it!
rx cialis para comprar how to purchase cialis on line cialis 20 mg best price prix de cialis cialis great britain fast cialis online trusted tabled cialis softabs low cost cialis 20mg tadalafil cialis ahumada
buy generic cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 12:13 ب.ظ

Thanks. Fantastic stuff!
cialis purchasing cialis daily when can i take another cialis cialis canada on line tadalafil 20mg cialis flussig pastillas cialis y alcoho when can i take another cialis get cheap cialis warnings for cialis
buy cialis us pharmacy
چهارشنبه 14 آذر 1397 04:07 ب.ظ

Cheers. Very good information.
cialis sans ordonnance buy name brand cialis on line cialis italia gratis cialis 20mg preis cf viagra vs cialis vs levitra we recommend cialis info can i take cialis and ecstasy acheter cialis kamagra cialis reviews click now buy cialis brand
Cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 03:52 ق.ظ

Many thanks. I enjoy it.
only now cialis for sale in us cialis 30 day sample generic cialis pro cialis uk next day cialis 5mg billiger cialis 20 mg interactions for cialis cialis patent expiration buy cialis online nz price cialis wal mart pharmacy
Online cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 04:46 ب.ظ

Good facts. Regards!
bulk cialis cialis online holland generic for cialis cialis 5 mg scheda tecnica cialis kamagra levitra cialis 20 mg cialis 100 mg 30 tablet trusted tabled cialis softabs cialis for sale cialis 20mg prix en pharmacie
buy cialis delhi
سه شنبه 13 آذر 1397 05:25 ق.ظ

Great info. Thanks a lot!
cialis for daily use preis cialis 20mg schweiz generic low dose cialis precios cialis peru cialis generic tadalafil buy cialis dosage recommendations cialis kamagra levitra generic cialis pro il cialis quanto costa achat cialis en europe
buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 05:20 ب.ظ

Appreciate it! Lots of stuff!

buy generic cialis buying cialis overnight look here cialis cheap canada cialis tadalafil buy cialis online acheter cialis meilleur pri click here to buy cialis cialis kaufen bankberweisung 40 mg cialis what if i take online cialis
buy cheap cialis on line
دوشنبه 12 آذر 1397 05:07 ق.ظ

Fantastic write ups. Regards!
look here cialis cheap canada acheter cialis kamagra cialis bula generic cialis tadalafil deutschland cialis online we choice free trial of cialis we recommend cialis best buy cialis generic availability cialis per paypa cialis alternative
buy cialis germany
یکشنبه 11 آذر 1397 04:45 ب.ظ

Nicely put, Many thanks.
acheter du cialis a geneve cialis lilly tadalafi recommended site cialis kanada acquistare cialis internet cialis rezeptfrei sterreich cialis 5mg prix price cialis best cialis 5 mg para diabeticos side effects of cialis cialis for sale in europa
buy tadalafil pills
یکشنبه 11 آذر 1397 04:43 ق.ظ

Incredible lots of fantastic advice!
buy cheap cialis in uk cialis prezzo in linea basso cialis super acti acheter du cialis a geneve cialis daily purchase once a day cialis cialis for sale south africa fast cialis online cialis generika in deutschland kaufen cialis tadalafil
Cialis prices
شنبه 10 آذر 1397 05:20 ب.ظ

Info clearly taken!!
cialis 5 mg para diabeticos cialis generique cialis for bph cialis coupon cialis diario compra calis only best offers cialis use generic low dose cialis when will generic cialis be available buy cialis online
buy tadalafil
جمعه 9 آذر 1397 05:05 ب.ظ

Many thanks! Valuable information.
cialis tablets cialis generique brand cialis generic precios de cialis generico cialis 10 doctissimo cialis lowest price american pharmacy cialis 200 cialis coupon online prescriptions cialis cialis professional yohimbe
Cialis online
جمعه 9 آذر 1397 05:19 ق.ظ

You actually stated this terrifically.
cialis 200 dollar savings card how much does a cialis cost cialis ahumada free generic cialis cialis professional from usa cialis 5 mg female cialis no prescription cialis tablets try it no rx cialis cialis dosage recommendations
buy cialis germany
پنجشنبه 8 آذر 1397 05:58 ب.ظ

Nicely put, Thanks a lot!
prezzo di cialis in bulgaria cialis 20 mg cialis 5 effetti collaterali cialis 20 mg cost generic cialis pill online generic cialis tadalafil click now cialis from canada link for you cialis price cialis patentablauf in deutschland cialis generico postepay
Buy cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 06:07 ق.ظ

Seriously quite a lot of amazing information!
cialis in sconto tarif cialis france bulk cialis ou trouver cialis sur le net cialis rezeptfrei sterreich cialis australia org cost of cialis cvs where do you buy cialis cialis 20mg prix en pharmacie cialis wir preise
buy tadalafil pills
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:10 ب.ظ

This is nicely expressed! .
how much does a cialis cost cialis 5 effetti collaterali cialis mit grapefruitsaft look here cialis order on line we recommend cialis info i recommend cialis generico we use it cialis online store tadalafil tablets effetti del cialis buying cialis overnight
Cialis pills
چهارشنبه 7 آذر 1397 05:32 ق.ظ

Regards. I enjoy it!
cheap cialis cialis for sale south africa venta cialis en espaa cialis pills in singapore cialis efficacit cialis rezeptfrei sterreich look here cialis cheap canada prices for cialis 50mg cialis tablets australia how to purchase cialis on line
levitra 20mg
جمعه 20 مهر 1397 10:54 ق.ظ

Thanks! Excellent information.
levitra prices buy levitra 20 mg buy generic levitra buy levitra buy levitra generic levitra without a doctor prescription levitra generic vardenafil buy 10 mg levitra levitra online
Buy cialis
سه شنبه 10 مهر 1397 08:12 ب.ظ

Factor effectively considered!!
enter site natural cialis bulk cialis price cialis best buy cialis uk no prescription link for you cialis price look here cialis order on line venta cialis en espaa canadian cialis only now cialis for sale in us cialis 5mg billiger
Buy generic cialis
یکشنبه 8 مهر 1397 01:47 ب.ظ

This is nicely expressed. !
cialis great britain cialis bula generico cialis mexico cialis official site prescription doctor cialis cialis official site cialis 20 mg cut in half precios cialis peru cialis canadian drugs safe dosage for cialis
canada pharmacies
یکشنبه 1 مهر 1397 02:00 ق.ظ

You said it nicely.!
buy viagra 25mg global pharmacy canada canadian drug online pharmacy canada online drug store buy viagrow cialis canadian pharmacy canadian medications by mail canadian pharmacies-24h best canadian pharmacies online
http://cialisvonline.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 02:58 ب.ظ

Thanks, I value this!
click here to buy cialis canadian cialis trusted tabled cialis softabs cialis free trial usa cialis online walgreens price for cialis cialis rckenschmerzen order cialis from india we recommend cheapest cialis link for you cialis price
trust pharmacy canada reviews
چهارشنبه 14 شهریور 1397 05:49 ق.ظ

Effectively spoken certainly! .
canadian online pharmacies legitimate canada medication prices canadian pharmacies without an rx drugs for sale online buy viagrow best canadian pharmacies online canadian pharmaceuticals trust pharmacy canada canadian mail order pharmacies pharmacy onesource
cheap online pharmacy uk
سه شنبه 13 شهریور 1397 09:40 ق.ظ

Great data. Kudos!
get viagra prescription online where can i buy sildenafil online online generic viagra pharmacy buy viagra cheapest is sildenafil generic low price viagra pills order viagra without rx online tadalafil viagra generic levitra online pharmacy viagra buy viagra online australia
http://viagrayosale.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 05:04 ب.ظ

You actually suggested that very well!
buying cialis overnight if a woman takes a mans cialis costo in farmacia cialis cialis generic availability cialis tablets for sale cialis cuantos mg hay 200 cialis coupon acquistare cialis internet dose size of cialis only here cialis pills
http://babecolate.com/how-safe-is-it-to-buy-cialis-online.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 09:43 ب.ظ

Superb tips. Regards.
cialis generic availability cialis generique 5 mg cialis tablets australia cialis professional from usa prescription doctor cialis cialis for sale in europa buy cialis online nz cialis efficacit ou trouver cialis sur le net cialis 20mg
Cialis generic
دوشنبه 7 خرداد 1397 08:54 ق.ظ

You actually explained it perfectly!
compare prices cialis uk cialis daily new zealand warnings for cialis cialis canada on line cilas tadalafil 20mg cialis 5 mg effetti collateral cialis ahumada get cheap cialis cialis 10 doctissimo
choc
یکشنبه 16 اردیبهشت 1397 05:24 ب.ظ
Hi there, I enjoy reading all of your post. I wanted to write a little comment to support you.
Buy cialis
جمعه 7 اردیبهشت 1397 11:39 ب.ظ

You actually revealed that effectively.
buy generic cialis callus cialis 20mg prix en pharmacie cialis generic does cialis cause gout cialis side effects cialis 5 mg effetti collateral cialis generisches kanada purchasing cialis on the internet cost of cialis cvs
Viagra pills
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 06:29 ب.ظ

Seriously tons of wonderful info.
online pharmacy viagra generic order online pharmacy how to order viagra generic viagra online pharmacy cheapest viagra with prescription buy original viagra online cheap viagra pharmacy buy uk viagra buy viagra uk next day delivery viagra online rx
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30